Na stronie internetowej poświęconej tajemnicy Miłosierdzia Bożego nie może zabraknąć działu dla chorych. W orędziu na VII Światowy Dzień Chorego Wrażliwość na potrzebę miłosierdzia w 1999 roku Jan Paweł II powiedział: „Pochylając się z miłością nad cierpiącymi, uczcie się poznawać głęboką rzeczywistość tajemnicy cierpienia. 

Cierpienie, którego jesteście świadkowi, niech będzie dla was miarą poświęcenia, jakiego się od was oczekuje. Zaś pełniąc tę służbę na rzecz życia, bądźcie otwarci na współpracę ze wszystkimi, ponieważ «sprawa życia oraz jego obrony i promocji nie jest wyłączną prerogatywą chrześcijan. (…) Życie ma w sobie niewątpliwie coś świętego i religijnego, ale ten jego aspekt nie dotyczy tylko wierzących (Evangelium vitae, 101). Skoro cierpiący nie prosi o nic innego, jak tylko o pomoc, to i wy przyjmujcie pomoc od wszystkich, jeżeli chce się ona wyrazić w geście miłości”

 

 

Idąc za przynagleniem bł. Jana Pawła II uczcie się poznawać głęboką rzeczywistość tajemnicy cierpienia zaprosiliśmy do współpracy Fundację Hospicjum to też Życie. Grupę ludzi, którzy chorym poświęcają czas i serce. Dziękujemy za przyjęcie zaproszenia i za patronat merytoryczny nad tym działem naszej strony internetowej. Szczególne podziękowania składamy na ręce Ks. dr Piotra Krakowiaka SAC, Krajowego Duszpasterza Ruchu Hospicyjnego.

 

 

O gdyby dusza cierpiąca wiedziała, jak ją Bóg miłuje, to skonałaby z radości i nadmiaru szczęścia; poznamy kiedyś, czym jest cierpienie, ale już będziemy w niemożności cierpienia. Chwila obecna jest nasza.

Św. Faustyna Dz. 963

 

 

Komunikacja z ciężko chorym i jego rodziną. Podstawowe informacje.

 

 

Dobra komunikacja powinna sprzyjać nawiązaniu i podtrzymaniu pozytywnych relacji z innymi ludźmi. Uważność, dostrzeganie i reagowanie na komunikaty werbalne i niewerbalne rozmówcy pozwalają odpowiednio reagować i odpowiadać na potrzeby chorego i jego bliskich.

 

 

 

Dbałość o dobrą komunikację jest istotna już od początku kontaktu z chorym. Pierwsze wrażenie jakie wywrze na chorym osoba pomagająca będzie utrudniać lub wspierać proces komunikacji. Chory reaguje na nasze słowa, gesty, ubiór, wyraz twarzy, ruchy ciała. Ważny jest ton, natężenie głosu, tempo mówienia. Spotkanie powinniśmy rozpocząć się od przywitania, odpowiednio dobranego do sytuacji (podanie ręki, czasem tylko słowne przywitanie się lub uśmiech). Rozpocznijmy rozmowę od zdania, które odnosi się bezpośrednio do sytuacji, pacjenta lub okoliczności (widzę, że jest już Pani po śniadaniu) Niezależnie jednak od tego co i jak powiemy do chorego, ważne jest byśmy zachowywali się autentycznie, okazując choremu życzliwość. Pamiętajmy przy tym, że zbyt wylewna serdeczność, zwłaszcza jeśli nie znamy zbyt dobrze pacjenta, może wzbudzić w chorym opór.

 

 

Szczególną umiejętnością opiekuna jest empatia, pozwalająca ukazać choremu, że dostrzegamy jego przeżycia. Poczucie bycia rozumianym, pomaga choremu w ujawnianiu kolejnych, często skrywanych problemów, obaw, wątpliwości. Warunkiem jest jednak znajomość swoich własnych emocji, uporządkowanie swoich trudnych sytuacji związanych z chorobą czy śmiercią bliskiej osoby. Ujawnianie przez nas własnych emocji nie może obciążać emocjonalnie chorego. Bycie zbyt otwartym na początku spotkania może być tak samo blokujące chorego jak nadmierna życzliwość i uprzejmość, podobnie jak nasz zbytni formalizm. Wczucie się w sytuację chorego, czytanie znaków niewerbalnych i wsłuchiwanie się w jego słowa ma kluczowe znaczenie dla jakości naszej komunikacji i sukces pomocy.

 

 

Bez względu na wiek, status społeczny czy uczucia chorego, każdy pomagający powinien pamiętać, by:

• słuchać aktywnie chorego, starając się go zrozumieć i dać mu odczuć, że jest ;

• nie przerywać wypowiedzi chorego;

• okazywać choremu wyjątkowość, gdyż nasze działania są wykonywane specjalnie dla niego;

• być punktualnym i słownym;

• dbać o to, by otoczenie podczas spotkania z pacjentem było bezpieczne i przyjazne;

• powstrzymywać się od oceń i opinii;

• wyrażać wiarę w możliwości pacjenta i wspierać jego inicjatywy

• wyciszyć telefon komórkowego na czas spotkania (jeśli musimy odbierać, uprzedźmy o tym).

 

 

Pomocną w budowaniu relacji z chorym jest też umiejętność zachowania ciszy, przerwy w mówieniu. Jest to potrzebne zwłaszcza w sytuacjach trudnych emocjonalnie. Cisza pozwala „zebrać myśli”, odetchnąć, zastanowić się stronom relacji, przybliżyć rozmówców do siebie.

 

 

Istotne w komunikacji jest także umiejętne stosowanie pytań otwartych, co daje pacjentowi możliwość swobodnego wypowiadania się („Jak Pani się dzisiaj czuje?”, „Co niepokoi Pana najbardziej?”) Wyrazem zainteresowania relacją z pacjentem są też skinienia głowy, nachylona sylwetka w kierunku rozmówcy, pytania związane z tematem rozmowy czy potwierdzenia typu „aha”, „to ciekawe”. Sztuka komunikacji niewerbalnej jest istotną częścią komunikacji z osobą chorą.

 

 

Czego powinniśmy unikać w rozmowach z chorym i jego bliskimi? Jest wiele barier, które utrudniają właściwą komunikację. Należą do nich miedzy innymi:

- krytykowanie, np. w formie: „Czy naprawdę nie wie Pan jak przyjmować leki?”,

- obrażanie: „Jest Pani niepunktualna i dlatego te leki nie działają.”

- ocenianie, wartościowanie chorego i jego zachowania, np. „Źle Pani ułożyła sobie rytm dnia.”

- wypytywanie czyli nadmierne zadawanie pytań celem zebrania informacji, a nie rozmowy

- moralizowanie: odwoływanie się do wartości ważnych dla chorego, celem uzyskania jego podporządkowania się, np. „Proszę się uspokoić, przecież wierzy pan w Boga.”,

- niewłaściwe stawianie pytań, pytania zamknięte, zadawanie kilku pytań na raz, sugerowanie odpowiedzi, nie zwracanie uwagi na odpowiedzi chorego.

- minimalizowanie uczuć chorego, np. „Na pewno nie jest tak źle, jak pani mówi.”

 

 

Komunikacja z chorym jest złożonym zjawiskiem. Na pewno jednak można i warto doskonalić umiejętność tej sztuki. O sztuce komunikacji u kresu życia można przeczytać w książce „Zdążyć z prawdą”. Więcej przydatnych informacji o kontakcie z chorym znajduje się w poradniku: „Przewlekle chory w domu”. Te i inne pozycje uczące praktycznie sztuki komunikacji na: www.lubiepomagac.eu

 

 

Ks. dr Piotr Krakowiak SAC

 

 

 

ks. dr hab. Piotr Krakowiak SAC



Teolog, psycholog i pedagog społeczny. Krajowy Duszpasterz Hospicjów, założyciel Fundacji Hospicyjnej, prezes Fundacji Lubię Pomagać.